Jak założyć firmę: forma prawna i pierwsze kroki

Zakładanie firmy11 min czytania
Fioletowa łódka z białym żaglem wypływająca w rejs: początek własnej firmy
Redakcja Vivid

Redakcja Vivid pisze o zakładaniu firmy, finansach i samozatrudnieniu: praktyczne poradniki o kontach firmowych, podatkach i formalnościach dla założycieli firm i osób prowadzących JDG.

Masz pomysł na biznes, pierwszych klientów albo wspólnika i zastanawiasz się, jak założyć firmę. Zanim wypełnisz jakikolwiek wniosek, musisz zdecydować o formie prawnej: od niej zależy, gdzie się rejestrujesz, kto odpowiada za długi, jak płacisz podatki i ile kosztuje księgowość.

W tym poradniku porównujemy formy prowadzenia działalności gospodarczej dostępne w Polsce, podpowiadamy, jaką formę wybrać, i opisujemy pierwsze kroki, które czekają Cię niezależnie od formy. Szczegółowe procedury dla jednoosobowej działalności i spółki z o.o. znajdziesz w osobnych artykułach, do których linkujemy.

Najważniejsze w skrócie:

  • Do wyboru masz między innymi działalność nierejestrową, jednoosobową działalność gospodarczą, spółkę cywilną, spółkę jawną, spółkę z o.o. i prostą spółkę akcyjną.
  • JDG i wspólników spółki cywilnej rejestruje się w CEIDG, a spółki handlowe w Krajowym Rejestrze Sądowym.
  • W JDG, spółce cywilnej i jawnej właściciele odpowiadają za długi swoim majątkiem, a wspólnicy spółki z o.o. nie odpowiadają za jej zobowiązania.
  • Spółka z o.o. wymaga co najmniej 5 000 zł kapitału, a prosta spółka akcyjna co najmniej 1 zł.
  • Nazwa, adres, kody PKD, forma opodatkowania, VAT, ZUS i konto to kroki wspólne dla każdej formy.

Formy prowadzenia działalności gospodarczej

Biznes.gov.pl dzieli formy prowadzenia firmy na jednoosobową działalność gospodarczą, spółkę cywilną, spółki osobowe, takie jak jawna, partnerska czy komandytowa, oraz spółki kapitałowe: z o.o., prostą spółkę akcyjną i akcyjną. Do tego dochodzi działalność nierejestrowa, czyli sposób na sprawdzenie pomysłu bez rejestracji. Poniżej najważniejsze rodzaje firm dla osób, które zaczynają.

Działalność nierejestrowa

Działalności nierejestrowej nie zgłaszasz do CEIDG, jeśli Twoje przychody w żadnym kwartale nie przekraczają 225% minimalnego wynagrodzenia, czyli w 2026 roku 10 813,50 zł, a w ciągu ostatnich 60 miesięcy nie prowadziłaś ani nie prowadziłeś działalności gospodarczej. Tak możesz działać tylko jako osoba fizyczna, a nie w ramach spółki cywilnej. Po przekroczeniu limitu masz 7 dni na rejestrację firmy.

Jednoosobowa działalność gospodarcza

Jednoosobowa działalność gospodarcza, w skrócie JDG, to najprostsza forma. Prowadzi ją jedna osoba fizyczna, nie potrzebujesz umowy ani kapitału, a podstawą jest bezpłatny wpis do CEIDG. Działalność możesz zacząć w dniu złożenia wniosku. Za długi firmy odpowiadasz jednak całym majątkiem, także prywatnym. Jak zarejestrować JDG krok po kroku, opisujemy w artykule o tym, jak założyć jednoosobową działalność gospodarczą.

Spółka cywilna

Spółka cywilna to umowa co najmniej dwóch osób, które chcą wspólnie prowadzić biznes. Umowę zawiera się na piśmie. Sama spółka nie jest przedsiębiorcą: przedsiębiorcami są wspólnicy, a ci, którzy są osobami fizycznymi, rejestrują się w CEIDG. Spółka cywilna nie wymaga kapitału, a wspólnicy odpowiadają za jej zobowiązania solidarnie, całym swoim majątkiem.

Każdy wspólnik spółki cywilnej ma prawo i obowiązek prowadzić jej sprawy, a jeśli umowa lub uchwała wspólników nie stanowi inaczej, może też reprezentować spółkę w tych samych granicach. Spółka cywilna nie płaci podatku dochodowego: PIT albo CIT płacą wspólnicy od swojej części dochodu.

Spółka jawna

Spółkę jawną tworzą co najmniej dwaj wspólnicy na podstawie umowy zawartej na piśmie pod rygorem nieważności. Spółka powstaje z chwilą wpisu do KRS. Wspólnicy odpowiadają za jej zobowiązania całym majątkiem, solidarnie ze spółką, ale wierzyciel może sięgnąć do majątku wspólnika dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Sama spółka jawna co do zasady nie płaci podatku dochodowego, płacą go wspólnicy. Pełną księgowość spółka jawna prowadzi wtedy, gdy jej przychody za poprzedni rok wyniosły co najmniej równowartość 2,5 mln euro albo gdy jej wspólnikiem jest osoba prawna.

Spółka z o.o.

Spółkę z o.o. może założyć jedna albo więcej osób, a kapitał zakładowy wynosi co najmniej 5 000 zł. Wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki, ale spółka płaci CIT i musi prowadzić pełną księgowość, a zysk wypłacany jako dywidenda jest co do zasady opodatkowany drugi raz. Więcej o tej formie przeczytasz w artykule o tym, czym jest spółka z o.o. i kiedy się opłaca.

Prosta spółka akcyjna

Prosta spółka akcyjna, w skrócie PSA, to nowsza forma dla startupów. Może ją założyć jedna albo więcej osób, a kapitał akcyjny wynosi co najmniej 1 zł. Akcje nie mają wartości nominalnej, a umowę zawiera się u notariusza albo na wzorcu w systemie S24. Przy wkładach niepieniężnych potrzebny jest notariusz. Rejestr akcjonariuszy prowadzi notariusz lub dom maklerski.

Jaką formę działalności wybrać

Jaką formę działalności wybrać, zależy od tego, czy działasz w pojedynkę, jakie ryzyko niesie biznes i ile chcesz wydawać na formalności. Porównanie najważniejszych cech:

JDGSpółka cywilnaSpółka jawnaSpółka z o.o.PSA
Kto zakłada1 osoba fizycznaCo najmniej 2 osobyCo najmniej 2 wspólników1 lub więcej osób1 lub więcej osób
RejestrCEIDGCEIDG (wspólnicy)KRSKRSKRS
Minimalny kapitałBrakBrakBrak5 000 zł1 zł
OdpowiedzialnośćCały majątekSolidarnie, cały majątekCały majątek, po spółceWspólnicy nie odpowiadająAkcjonariusze nie odpowiadają
Podatek dochodowyPIT właścicielaPIT lub CIT wspólnikówPIT lub CIT wspólnikówCIT spółki i podatek od dywidendyCIT spółki i podatek od dywidendy
KsięgowośćUproszczona do 2,5 mln euroUproszczona do 2,5 mln euroUproszczona do 2,5 mln euroPełnaPełna

Jeśli zaczynasz sama lub sam i ryzyko jest niewielkie, zwykle wystarczy JDG. Spółka cywilna lub jawna pasuje do wspólnego biznesu kilku osób, które akceptują osobistą odpowiedzialność. Spółka z o.o. ma sens, gdy chcesz oddzielić swój majątek od ryzyka firmy, a PSA, gdy planujesz pozyskiwać inwestorów i chcesz elastycznych zasad dotyczących akcji.

Wybór formy wpływa też na ZUS. Właściciel JDG i wspólnicy spółki cywilnej lub jawnej, którzy są osobami fizycznymi, płacą składki jak przedsiębiorcy. Z ulgi na start i niższych składek przez 24 miesiące mogą jednak korzystać tylko nowe JDG i wspólnicy spółki cywilnej, a nie wspólnicy spółki jawnej. W 2026 roku pełne składki społeczne z dobrowolną chorobową oraz składka na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy wynoszą razem 1 926,76 zł miesięcznie, a minimalna składka zdrowotna przy skali podatkowej i podatku liniowym 432,54 zł za miesiące od lutego 2026 do stycznia 2027 roku. Akcjonariusz PSA nie płaci ZUS z tytułu posiadania akcji.

Ulga na start oznacza 6 miesięcy bez obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne, ale składkę zdrowotną płacisz od początku. Potem nowe firmy jednoosobowe i wspólnicy spółki cywilnej mogą przez pełne 24 miesiące kalendarzowe płacić niższe składki, liczone od obniżonej podstawy.

Chromowany scyzoryk z rozłożonymi narzędziami, kilka z nich fioletowych: forma prawna dobrana do potrzeb firmy

Założenie firmy krok po kroku

Zakładanie firmy wygląda podobnie bez względu na formę. Przez te kroki przejdziesz prawie zawsze:

Sprawdź, czy możesz prowadzić działalność, na przykład jako cudzoziemiec, i czy Twoja branża wymaga koncesji lub zezwolenia.
Wybierz nazwę. W JDG musi zawierać co najmniej imię i nazwisko, w spółce cywilnej nazwa nie jest uregulowana prawem, ale warto dodać „spółka cywilna” lub „s.c.”, w spółce z o.o. dopisek „spółka z ograniczoną odpowiedzialnością”, „spółka z o.o.” lub „sp. z o.o.”.
Ustal adres do doręczeń i miejsce prowadzenia działalności, do którego masz tytuł prawny.
Dobierz kody PKD 2025, które opisują Twoją działalność.
Wybierz formę opodatkowania: przy JDG skalę podatkową, podatek liniowy 19% albo ryczałt. Karty podatkowej nowa firma już nie wybierze.
Sprawdź, czy musisz zarejestrować się do VAT. Zwolnienie podmiotowe obejmuje sprzedaż do 240 000 zł rocznie, a w roku rozpoczęcia działalności tej kwoty w proporcji do okresu działalności, z wyjątkiem branż wyłączonych.
Zgłoś się do ZUS nie później niż 7 dni od rozpoczęcia działalności.
Zdecyduj, jak poprowadzisz księgowość, i załóż konto, którego będziesz używać w firmie.

Rachunek firmowy nie zawsze jest obowiązkowy. Jednoosobowa firma może korzystać z rachunku prywatnego z jednym posiadaczem, ale płatności między przedsiębiorcami przy transakcjach o wartości powyżej 15 000 zł muszą przejść przez rachunek płatniczy. Spółka ma rachunek otwarty na swoją nazwę.

Podatki w różnych formach

W JDG, spółce cywilnej i jawnej podatek dochodowy płacą właściciele. Do wyboru masz skalę podatkową ze stawkami 12% i 32%, podatek liniowy 19% albo ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Skala jest formą podstawową: stosujesz ją, jeśli nie wybierzesz innej. Karta podatkowa nie jest już dostępna dla nowych firm.

Spółka z o.o. i PSA płacą podatek dochodowy od osób prawnych, CIT. Stawka wynosi 19% albo 9% dla małych podatników i firm, które zaczynają działalność, jeśli przychody spółki w roku podatkowym nie przekroczą równowartości 2 000 000 euro. Spółka powstała z przekształcenia JDG nie stosuje 9% w roku rozpoczęcia działalności i w roku następnym. Gdy spółka wypłaca zysk wspólnikom, co do zasady dochodzi do podwójnego opodatkowania: najpierw CIT płaci spółka, potem wspólnicy płacą podatek od dywidendy. Którą formę opodatkowania wybrać, warto policzyć z biurem rachunkowym na podstawie planowanych przychodów i kosztów.

Księgowość w nowej firmie

Podatkowa księga przychodów i rozchodów to uproszczona forma księgowości dla mniejszych firm. Prowadzą ją JDG, spółki cywilne i spółki jawne osób fizycznych, dopóki ich przychody nie przekroczą równowartości 2,5 mln euro. Na ryczałcie zamiast księgi prowadzi się ewidencję przychodów. Spółka z o.o., PSA, spółka komandytowa i S.A. zawsze prowadzą pełną księgowość, czyli księgi rachunkowe, co zwykle oznacza wyższy koszt biura rachunkowego.

Gdzie zarejestrować firmę

Jak założyć działalność gospodarczą jako osoba fizyczna? Wniosek o wpis do CEIDG składasz bezpłatnie, a według Biznes.gov.pl od 1 listopada 2026 roku wyłącznie online (poza wnioskami za małoletnich), z profilem zaufanym lub podpisem kwalifikowanym. W CEIDG rejestrują się też wspólnicy spółki cywilnej, którzy są osobami fizycznymi.

Spółki handlowe, czyli między innymi jawna, z o.o. i PSA, rejestruje się w Krajowym Rejestrze Sądowym, wyłącznie elektronicznie: przez Portal Rejestrów Sądowych albo przez system S24. Jeśli wspólnicy wnoszą tylko wkłady pieniężne, umowę spółki jawnej, z o.o. lub PSA mogą zawrzeć na wzorcu w systemie S24. Opłata sądowa za wpis wynosi wtedy 250 zł zamiast 500 zł, a przy wnioskach złożonych od 29 listopada 2025 roku nie płaci się już 100 zł za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Wszystkie koszty spółki z o.o. rozpisujemy w artykule o tym, ile kosztuje założenie spółki z o.o.

Koncesje, zezwolenia i działalność regulowana

Niektóre branże wymagają dodatkowej zgody państwa: koncesji, zezwolenia albo wpisu do rejestru działalności regulowanej. Najpierw rejestrujesz firmę, w CEIDG albo KRS, a dopiero potem składasz wniosek o koncesję, zezwolenie lub wpis. Za ich uzyskanie pobiera się zwykle opłatę skarbową. Licencja ma skutki zezwolenia, więc dotyczą jej podobne zasady. Przed założeniem firmy sprawdź na Biznes.gov.pl, czy Twoja branża jest na liście działalności regulowanych.

Konto firmowe w Vivid

Gdy firma jest już zarejestrowana, możesz złożyć wniosek o konto w Vivid Business. Konto prowadzi Vivid Money S.A., luksemburska instytucja pieniądza elektronicznego, a nie bank. Vivid nie zakłada firm i nie prowadzi w Polsce kont dla spółek w organizacji. Najważniejsze warunki (wszystkie ceny w euro):

Wniosek o konto złożysz dla JDG, spółki cywilnej, spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej, komandytowo-akcyjnej, spółki z o.o. i S.A. W spółkach wszystkie osoby, które nimi kierują, muszą mieszkać w EOG.
Wniosek wypełnisz online w około 10 minut, bez wizyty w oddziale.
W planach Free Start dla firm i Standard dla freelancerów korzystasz z konta tylko w euro za 0 €/mies. Płatne plany zaczynają się od 6,90 €/mies. przy płatności rocznej lub 8,90 €/mies. przy płatności miesięcznej, a nielimitowane numery IBAN masz niezależnie od planu.

W planie bez miesięcznej opłaty poszczególne usługi mogą być płatne, na przykład dodatkowe karty lub wypłaty gotówki powyżej określonych limitów.

Pamiętaj też o białej liście. Obejmuje ona rachunki rozliczeniowe w bankach i imienne rachunki w SKOK-ach. Jeśli jesteś czynnym podatnikiem VAT i zawierasz z firmami transakcje o wartości powyżej 15 000 zł, także w euro lub płatne w ratach, na fakturach podawaj numer rachunku, który widnieje w wykazie. Konto Vivid Business możesz mieć obok niego, na przykład do płatności kartą i rozliczeń w euro z kontrahentami z innych krajów.

Vivid w skrócie: konto firmowe online dla JDG i większości spółek, plan bez miesięcznej opłaty z kontem w euro i nielimitowane numery IBAN.

Konto dla nowej firmy

Wniosek o konto Vivid Business wypełnisz online w około 10 minut, gdy firma jest już zarejestrowana.

Otwórz konto firmowe

Najczęstsze pytania

  • Jakie są rodzaje firm?

    Podstawowe formy dla osób, które zaczynają, to jednoosobowa działalność gospodarcza, spółka cywilna, spółka jawna, spółka z o.o. i prosta spółka akcyjna. Bez rejestracji możesz prowadzić działalność nierejestrową, jeśli mieścisz się w limicie przychodów.

  • Tak. JDG rejestrujesz przez kreator CEIDG na Biznes.gov.pl, z profilem zaufanym lub podpisem kwalifikowanym. Spółkę jawną, z o.o. lub PSA z wkładami pieniężnymi założysz w systemie S24.

  • Wpis JDG do CEIDG jest bezpłatny. Wpis spółki do KRS kosztuje 250 zł przy umowie w S24 i 500 zł przy umowie zawartej poza S24, na przykład u notariusza. Do tego dochodzą podatek PCC, taksa notarialna, jeśli umowę podpisujesz u notariusza, i kapitał w spółce z o.o.

  • Tak, w ramach działalności nierejestrowej, jeśli przychody w żadnym kwartale nie przekraczają 225% minimalnego wynagrodzenia, w 2026 roku 10 813,50 zł, a w ostatnich 60 miesiącach nie prowadziłaś ani nie prowadziłeś działalności gospodarczej.

  • Zwykle JDG, bo ma bezpłatną rejestrację i uproszczoną księgowość. Ostateczny koszt zależy jednak od przychodów, ZUS i formy opodatkowania, dlatego warto go policzyć z biurem rachunkowym.

  • Tak. Obywatele UE, EOG, Szwajcarii i USA mogą założyć JDG lub spółkę na takich samych zasadach jak Polacy. Inni cudzoziemcy potrzebują do JDG odpowiedniego tytułu pobytowego. Do wniosku w CEIDG każdy cudzoziemiec potrzebuje numeru PESEL, a jeśli go nie ma, identyfikatora europejskiego.

Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Opisane zasady wynikają z ustawy Prawo przedsiębiorców, Kodeksu cywilnego, Kodeksu spółek handlowych, ustaw o CEIDG, o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, o podatku dochodowym i o systemie ubezpieczeń społecznych oraz z serwisu Biznes.gov.pl. Usługi płatnicze świadczy Vivid Money S.A., 21 rue Glesener, Luxembourg, L-1631, Luksemburg, instytucja pieniądza elektronicznego posiadająca zezwolenie Commission de Surveillance du Secteur Financier w Luksemburgu i podlegająca jej nadzorowi, pod numerem rejestrowym W00000015.

Inne artykuły