Eftir þrjá daga með Vivid var okkur alveg ljóst að Vivid er rétti samstarfsaðilinn fyrir Leap Dynamics. Og við höfum verið þar síðan.
Magdalena Genov, meðstofnandi og forstjóri, Leap Dynamics
Á skrifborði á skrifstofu í Berlín stendur tæki sem flestir myndu henda: gömul fartölva með 16 gígabæta vinnsluminni og án sérstaks skjákorts. Á henni keyrir gervigreindarlíkan með 8 milljörðum stika á um 30 tókum á sekúndu. „Án skjákorts er það áhrifamikið,“ segir Adrian, gervigreindarforritari hjá Leap Dynamics GmbH. Fartölvan er ekki forngripur. Hún er sönnun á hugmynd, og sannanir á hugmyndum eru einmitt það sem Leap Dynamics fæst við.
Fyrirtækið var stofnað árið 2019 af Nikolai og Magdalenu Genov, tveimur lífupplýsingafræðingum sem höfðu starfað árum saman við akademískar rannsóknir áður en þau komust að því að í atvinnulífinu væri brýn þörf fyrir það sem þau kunnu (að smíða sérsniðinn hugbúnað, greina stór og torræð gagnasöfn og vinna úr líffræðilegum og læknisfræðilegum gögnum). Í dag þjónar fyrirtækið í Berlín viðskiptavinum allt frá stórum bönkum og lyfjafyrirtækjum til lítilla fyrirtækja sem feta sig varlega í gegnum bylgju gervigreindarumtals. Spurningin sem Leap Dynamics spyr sífellt er ekki „getum við notað gervigreind hér?“ heldur „ættum við að gera það?“
Frá erfðamengi til markaðar
Nikolai Genov er með doktorspróf í lífupplýsingafræði. Í doktorsrannsókninni vann hann mikið með gögn um genatjáningu í krabbameini og varði jafnmiklum tíma fyrir framan skjáinn við að smíða sérsniðnar greiningarleiðslur og á rannsóknarstofunni. Árið 2016 var hann farinn að vinna af alvöru með vélnám, löngu áður en það varð tískuorð í viðskiptalífinu. Lífupplýsingafræðingarnir höfðu svo sannarlega áttað sig á því, segir hann, „að þessi kerfi voru mjög góð í að flokka líffræðileg gögn, strax þá. Möguleikarnir voru til staðar.“ Á kerfisbundnu stigi var þó ekki brugðist við. „Ég held að fólk hafi einfaldlega ekki séð það,“ bætir hann við.
„Mér fannst,“ útskýrir Nikolai, „að ef við gerðum einfaldlega það sem við kunnum þegar (bara skipulegar, utan akademíunnar) myndi okkur ganga vel. Hingað til hefur það reynst rétt.“
Magdalena kom með bakgrunn sem bætti hans upp: eftir nám í lífupplýsingafræði starfaði hún í nokkur ár við rannsóknir í geimlæknisfræði á stóru rannsóknarsjúkrahúsi, þar sem hún kannaði öfgakenndar aðstæður og áhrif þeirra á mannslíkamann, allt frá tilraunum um borð í Alþjóðlegu geimstöðinni til rannsókna á lífeðlisfræðilegum áhrifum loftslagsbreytinga. Meðal verkefna hennar var að skipuleggja fleygbogaflug og undirbúa vísindatilraunir fyrir ISS. „Á mjög skömmum tíma þarf maður að sinna ótal hlutum í einu. Helst hefði allt átt að vera klárt í gær.“
„Að vera vísindamaður þýðir að glíma við spurningar sem ekki er enn til rétt svar við,“ segir Magdalena. „Og þegar maður er frumkvöðull vinnur maður mjög oft með viðskiptavinum sem framleiða mikið magn gagna en vita heldur ekki hvað þeir eiga að gera við þau.“ Hvernig má nýta gögnin til að afla nýrra viðskiptavina, búa til nýjar vörur og auka lausafé? Spurningin er sú sama. „Á endanum breytist maður sem frumkvöðull í eins konar vísindamann.“
Vandinn við gullhamarinn
Eins og staðan er í dag er Leap Dynamics í óvenjulegri stöðu: fyrirtæki sem segir viðskiptavinum reglulega að tæknin sem þeir komu til að biðja um sé kannski ekki það sem þeir þurfa. „Gullhamrar,“ kallar Adrian það: andmynstur (anti-pattern), verkfæri sem einhver beitir á hvert vandamál, óháð því hvort það passar. „Það sem maður sér mjög oft er að gervigreind er hent á öll vandamál. Það er alrangt. Það eru vandamál þar sem hefðbundin merkjavinnsla eða hefðbundin myndvinnsla á miklu, miklu betur við.“
Aðferðin sem Leap Dynamics notar til að rata í gegnum þetta er Proof of Concept, sönnun á hugmynd: hröð, afmörkuð prófun á því hvort nálgun virkar við raunverulegar aðstæður, áður en verkefni vex upp í heila þróunarlotu. Þegar spurningin vaknaði hvort gervigreind gæti keyrt án dýrs skjákortabúnaðar keyrði teymið hana einfaldlega á gamalli fartölvu og mældi. Líkanið vann á ásættanlegum hraða. Sönnun fengin. „Ef þessi Proof of Concept heppnast er hægt að beita bestu starfsvenjum og stækka verkefnið svo það geti farið í rekstur.“
Dæmi sem skiptir meira máli viðskiptalega snýr að persónuvernd. Viðskiptavinur þurfti að láta gera persónugreinanlegar upplýsingar (nöfn, heimilisföng, símanúmer, bankaupplýsingar) í skjölum ópersónugreinanlegar sjálfkrafa, án þess að senda þau í gegnum skýjaþjónustu. „Við vorum með Proof of Concept: er hægt að gera þetta án stórs vélbúnaðar en með nútímagervigreind? Við gerðum það og höfum þróað úr því vöru sem við erum nú að koma á markað.“
Við viðskiptavini með stærri áform talar Nikolai hreint út um röð skrefanna. „Í mörgum fyrirtækjum er stafvæðingin ekki komin eins langt og maður myndi vilja. Það þýðir að taka þarf skref í stafvæðingu áður en gervigreindarkerfi er yfirhöfuð skynsamlegt.“
Fyrir Adrian gengur ein meginregla í gegnum öll verkefni. „Gervigreind magnar upp,“ segir hann. „Hún magnar það sem fyrir er. Hún gerir illt verra þar sem eitthvað slæmt er til staðar og hún bætir það sem fyrir er þar sem eitthvað gott er til staðar.“
Gögn sem verða eftir í húsinu
Þegar teymið ræðir hvaða gervigreindarþjónustur í skýinu það eigi að mæla með er afstaða Adrians gagnvart viðskiptavinum með viðkvæm gögn alltaf sú sama: hvorug þeirra stóru bandarísku. „Það þarf ekki nema undirskrift Bandaríkjaforseta og þá eru þýsk viðskiptaleyndarmál allt í einu orðin opinber,“ segir hann. „Sú áhætta er einfaldlega ekki fyrir hendi með þýskri gervigreind eða á þýskum netþjóni.“
Þetta eru ekki fræðilegar vangaveltur. Nikolai lýsir því hvernig fyrirtækið vinnur reglulega með læknisfræðileg gögn, erfðafræðileg gögn og fjárhagsupplýsingar, einmitt þá flokka sem hvorki má löglega né öruggt er að senda inn í skýjalíkan þriðja aðila. „Þegar við notum gervigreind er spurningin alltaf: hvernig gerum við notkunina örugga, í samræmi við DSGVO og í samræmi við AI Act?“
Evrópskir valkostir eru til og eru betri en orðsporið gefur til kynna. Mistral í París framleiðir líkön sem eru nógu nett til að keyra á venjulegri borðtölvu og ráða samt við flokkun mynda og texta. Black Forest Labs, fyrirtæki í Freiburg, er það sem Þjóðverjar kalla Hidden Champion: varla þekkt utan greinarinnar, en myndvinnslualgrím þess eru notuð af sumum stærstu tæknifyrirtækjum heims.
Tveir stofnendur, ein tafla
Hjá Leap Dynamics er verkaskiptingin byggð á styrkleikum en ekki starfsaldri. Nikolai stýrir tækni- og gagnavinnunni, þar á meðal allri þróun í R, sem hann hefur unnið með í meira en tíu ár. Magdalena sér um skipulags- og samskiptahlið rekstrarins: samskipti við viðskiptavini, verkefnastjórnun, samhæfingu og fjárhagsáætlanir, og auðvitað það sem hún kallar hreinskilnislega pappírsvinnuna sem virðist taka hálfan vinnudag hvers stofnanda. „Að stýra fyrirtæki þýðir að vera samtímis vísindamaður, forritari og manneskja sem situr við skrifborð og þarf að vaða í gegnum skjöl hálfan daginn.“
COVID-árin knúðu fram stefnubreytingu. Leap Dynamics hafði byrjað með áherslu á vélbúnað. Þegar faraldurinn skall á sneri teymið sér að sérsniðnum hugbúnaðarlausnum. „Það var rétt ákvörðun,“ segir Magdalena. „Okkur gekk mjög vel í gegnum COVID-tímann, fengum marga nýja viðskiptavini og gátum svo snúið okkur að því að flétta gervigreind inn í þjónustuna.“
Ágreiningur fer upp á töfluna. „Við skráum alla kosti og galla ákvörðunar,“ útskýrir Magdalena. „Við horfum ekki bara á persónulegar óskir okkar. Á endanum skoðum við hvað kemur fyrirtækinu áfram.“ Dýpri meginreglan er frá Nikolai: „Oft snýst þetta ekki um að taka rétta ákvörðun heldur einfaldlega að geta tekið ákvörðun yfirhöfuð. Það sem raunverulega fer með fyrirtæki er ekki bara að rangar ákvarðanir séu teknar heldur að ákvörðunum sé frestað í fimm ár. Það er miklu verra.“
Adrian, sem kom til Leap Dynamics með blandaðan bakgrunn úr hugbúnaðarþróun og gagnavísindum í bankageiranum, dregur reynslu sína saman í eina innsýn: „Eitt það mikilvægasta sem ég tek með mér úr bankaheiminum er hvað verður mögulegt þegar maður hefur teymi sem raunverulega virkar.“
Nægt lausafé til að vaxa
Leap Dynamics kom til Vivid í gegnum yfirtöku. Stofnendurnir höfðu áður verið með reikning hjá Pile fyrir vaxtasparnað fyrirtækisins, lykiltól fyrir fyrirtæki sem vinnur í verkefnalotum þar sem stórar innborganir berast í hrinum. Þegar Vivid keypti Pile litu stofnendurnir á breytinguna sem tækifæri frekar en kvöð. „Við höfðum þá tækifæri til að kynnast Vivid og gátum samt valið eitthvað annað,“ rifjar Magdalena upp. „Eftir þrjá daga með Vivid var okkur alveg ljóst að Vivid er rétti samstarfsaðilinn fyrir Leap Dynamics. Og við höfum verið þar síðan.“
Fyrir Nikolai er upphaflega aðdráttaraflið enn það mikilvægasta. Vaxtareikningurinn breytir verkefnatekjum sem annars lægju óhreyfðar í veltufé milli verkefna.
Fyrir lítið fyrirtæki sem skapar tekjur og er með peninga á reikningnum á ýmsum tímum er þetta einfaldlega gagnlegt. Það bætir einfaldlega lausafjárstöðuna.
Nikolai Genov, meðstofnandi og forstjóri, Leap Dynamics
Magdalena lýsir því hvernig hvert verkefni getur haft sinn eigin undirreikning og sitt eigið IBAN, með skilgreindri fjárhagsáætlun frá upphafi. Kort teymisins eru með einstaklingsbundin mörk. „Að ég geti í raun úthlutað vöru IBAN með ákveðinni fjárhæð gerir áætlanagerð ótrúlega miklu auðveldari.“ Fjárfestingarreikningur fyrirtækja, sem Nikolai var þegar farinn að leita að annars staðar þegar Vivid bætti honum við, fullkomnar myndina.
Að hafa einhvern til staðar, jafnvel þótt það sé gervigreindarfulltrúi, sem getur svarað spurningum okkar eða einfaldlega eytt ákveðinni óvissu, er gulls ígildi.
Magdalena Genov, meðstofnandi og forstjóri, Leap Dynamics
„Að nota gervigreindarfulltrúa Vivid er næsta eðlilega skref fyrir okkur sem viðskiptavini Vivid,“ segir Magdalena. Eftir sjö ára uppbyggingu, og meira en átta ár af vangaveltum um hvað slíkt fyrirtæki gæti orðið, talar Nikolai skýrt. „Ég sé ekki eftir því. Jafnvel þegar það er erfitt. Í raun er það mjög, mjög erfitt. En það er þess virði.“
